Pacely
← Back to articles

26 April 2026

De twintig-procent-regel, een gereedschap voor je behandelaar, geen doe-het-zelf-recept

  • pacing
  • basisniveau
  • twintig-procent-regel
  • opbouw

De meeste uitleg over pacing blijft abstract. "Bouw rustig op." "Luister naar je lichaam." Wat dat in dagelijkse activiteiten precies betekent, blijft vaak open. In een artikel uit april 2021 geeft revalidatiearts Paulien Goossens van Merem één getalmatige regel die in de Nederlandse revalidatiepraktijk vaak wordt aangehouden.

Voordat we de regel uitwerken, eerst de belangrijkste afbakening: dit is een rekenregel die behandelaars in de begeleiding gebruiken. Pacely raadt niet aan om er zelf, zonder professional, mee aan je basisniveau te schuiven. Verhogen, verlagen of stabiel houden is een klinische afweging die je samen met je ergotherapeut of fysiotherapeut maakt, die ziet jouw patroon over weken heen en weet wat erbij hoort. De rest van dit artikel laat zien hoe de regel in elkaar zit, zodat een gesprek erover met je behandelaar makkelijker wordt.

Goossens definieert eerst het basisniveau: de hoeveelheid activiteiten die iemand op een slechte dag kan doen zonder dat klachten erger worden. Niet wat op een goede dag kan. Niet wat vóór de besmetting gebruikelijk was. Wat een slechte dag verdraagt, zonder verergering. Vanaf die ondergrens kan onder begeleiding in zeer kleine stapjes worden opgebouwd.

De regel:

Alleen door op een goede dag maximaal 20 procent meer te doen dan je basisniveau, kun je de terugslag voorkomen.

>, dr. Paulien Goossens, revalidatiearts (Merem)

Daaraan voegt ze een tweede regel toe: na drie aaneengesloten goede dagen kan het basisniveau met twintig procent worden verhoogd. Dus geen sprong vooruit op één goede dag, wel een geleidelijke verschuiving naarmate de basis stabiel blijft. Die verhoging is iets wat een professional vaststelt na het meelezen van het patroon, niet iets dat je eigenhandig aanpast.

Goossens noemt dit tempo "onvoorstelbaar traag" en zegt erbij dat revalidanten het vaak frustrerend vinden, "totdat ze merken dat het echt werkt." In het FAQ-artikel van de Hersenstichting uit juli 2021 keert dezelfde gedachte terug, in andere woorden:

Op een goede dag moet je niet veel meer doen dan op een slechte of een gemiddelde dag. Zo voorkom je een dip.

>, Hersenstichting, antwoord op vraag 5

Internationaal wordt de rekenregel niet zonder voorbehoud onderschreven. World Physiotherapy stelt dat opbouw alleen "zeer geleidelijk" en met begeleiding zinvol is wanneer klachten verminderen, en sluit zijn folder af met de stelling dat gedoseerde opbouwende oefentherapie niet gebruikt mag worden zolang klachten na inspanning verergeren. MEAction wijst op een groot onderzoek waarin "ongeveer tachtig procent van de mensen met ME geen voordeel ondervond of juist significant verslechterde op geleidelijke opbouwende oefenprogramma's", en herinnert eraan dat sommige ME-patiënten een progressief ziekteverloop hebben. Niet iedereen die met pacing aan de slag is, gaat richting "meer aankunnen op de lange termijn", voor een deel van de mensen is stabilisatie of zelfs verlaging het juiste antwoord.

Twee dingen blijven over alle bronnen heen overeind: de val zit in de goede dagen, en een rekenregel werkt alleen in een professionele relatie die je patroon over weken meeleest. Pacely laat dat patroon zien, wat eruit volgt, hoort thuis in het gesprek met je behandelaar.

Over dit artikel

Pacely deelt observaties uit publiek beschikbare bronnen. We zijn niet de bron en we geven geen medisch advies. Heb je vragen over je eigen herstel? Neem contact op met je huisarts, revalidatiearts of ergotherapeut.

Bronnen